جستاری در تمدن باستانی جیرفت

جستاری در تمدن باستانی جیرفت

 

چکیده

 

اهمیت تمدن جیرفت،نخستین بار توسط پرفسور یوسف مجیدزاده در سال 2003 میلادی،خاطرنشان گشت.برخی بر آنند که جیرفت،در نیمۀ هزارۀ سوم پیش از میلاد،پل ارتباطی تمدن ایلام در باختر و تمدن درۀ سند در خاور،بوده است.گروهی براین باورند که ویرانه های جیرفت،خرابه های پادشاهی مفقود آراتا و بسیاری دیگر برآنند که ویرانه های دولت-شهر مارهاشی است.تمدن مزبور،به ویژه با توجه به آثار به دست آمده در تپه یحیی،دارای صنعت کوزه گری بسیار پیشرفته و مرکز ترابری بازرگانان بوده است.برخی باستانشناسان،به رغم تأیید قدمت منطقۀ مزبور،انتقاد می کنند که حفاران،بیش از اقدام آکادمیک،به اعلانهای احساسی توسل جسته اند.دربرابر،مجیدزاده و هالی پیتمن،معتقدند که آثار موجود،به ویژه در گورستان متت آباد و زیگورات کنارصندل،حاکی از قدمت تمدن جیرفت به بیش از سه هزارۀ پیش از میلاد است.البته متاسفانه اکتشافات اخیر،به موجی از حفاریهای غیرقانونی و به ویژه تاراج گورستانهای کهن نیز منجر گشته است.

 

برخی برآنند که زبان مکتوب در جیرفت،بسیار قدیمیتر از میاندرود بوده و زبان خطی از این ناحیه به میاندرود راه یافته است.با کشف نسخه های خطی در ویرانه های جیرفت،که خطهایی به صورت نشانه های هندسی است،و نشانه های مزبور با خطوط پرتو ایلامی و هیروگلیف،دارای تفاوتی بنیادین است،برخی بر آن گشته اند که تمدن مزبور،ضمن داشتن ارتباطاتی با تمدنهای دیگر آن دوران،دارای هویت مستقل فرهنگی نیز بوده است.نسخه های مزبور که در حال حاضر در مراکز تحقیقی و دانشگاههای معتبر جهان در حال بررسی و کشف رمز است،بسیاری از ابهامات موجود را در باب تمدن جیرفت و تاریخ کهنسال جهان،دگرگون خواهد ساخت و هرگاه اثبات گردد که قدمت تمدن جیرفت،به هزارۀ ششم پیش از میلاد و پیش از آن باز می گردد،به دلیل تقدم زمانی بر تمدنهای میاندرود،قدیمی ترین و کهنسالترین تمدن جهان خواهد بود.در این صورت،بعید نخواهد بود که تمدن مزبور،علاوه بر تحت تأثیر قراردادن تمدنهای میاندرود،دارای آثاری غیرقابل انکار بر تمدن عظیم موهنجودارو و درۀ سند نیز باشد و هرگاه صحت ادعای مزبور ثابت گردد،بعید نیست که تاریخ باستانی جهان،به گونه ای دیگر از آن چه که تاکنون بوده است،به رشتۀ تحریر درآید.

  

واژگان کلیدی:جیرفت،کنارصندل،تپه یحیی،آراتا،یوسف مجیدزاده

تصحیح یک اشتباه تاریخی(وَلِنتَین ایرانی:بیست و نه بهمن ماه یا پنجم اسفند؟)

تصحیح یک اشتباه تاریخی*

چکیده

     14 فوریه هرسال،در بسیاری از کشورهای جهان،هدایایی میان عشاق،رد و بدل می گردد که بدان ((عید وَلِنتَین)) یا ((عید عشاق)) گویند.در ارزیابی ریشه های تاریخی این روز،برخی بر آنند که کشیشی به نام سنت وَلِنتَین،به دلیل تخطی از قوانین امپراتور کلاودیوس دوم،امپراتور روم،مبنی بر تجرد سربازان جوان،و اجرای مراسم ازدواج به گونه ای مخفی برای آنان،به اعدام محکوم گشت.از آنجا که اعدام کشیش مزبور در 14 فوریه 270(به روایتی 269 و به روایتی 273)میلادی رخ داده است،بدین روست که در کشورهای جهان،به ویژه کشورهای اروپایی و امریکایی،مراسم روز وَلِنتَین همه ساله در 14 فوریه برگذار می گردد.بدین ترتیب سنت وَلِنتَین،سنتی غربیست که از کشورهای غربی به مشرق زمین آمده است.

     برخی پژوهشگران ایرانی،بر آن گشته اند،تا بکوشند تاریخ سنت مزبور را به نوعی با ((اسپندار جشن)) عید باستانی ایران،که از جهاتی شبیه به آیین وَلِنتَین بوده است،تطبیق داده،درست یا نادرست،از وَلِنتَین غربی،سنتی ایرانی بسازند و با توسل به ((خمسه مسترقه))،بر آن گشته اند که ((اسپندارجشن)) یا ((وَلِنتَین ایرانی))،29 بهمن ماه است.از آنجا که ایرانیان،پیش از آن که خمسه مسترقه را به پایان اسفند آورند،آنرا به پایان ماه آبان می افزودند و ماه آبان از حیث زمانی مقدم بر بهمن ماه است و دیگر موردی ندارد تا 6 روز از پنجم اسفندماه کاسته گردد،به نظر می رسد که روز ((اسپندار جشن)) یا ((وَلِنتَین ایرانی))،چهارم اسفندماه است که به غلط آنرا 29 بهمن یا پنجم اسفند دانسته اند.

     واژگان کلیدی:وَلِنتَین،وَلِنتَین ایرانی،اسپندارمذ،اسپندار جشن،سپندارمذگان.

     *متن و چکیدۀ این مقاله،در تاریخ بیست و هشتم آذرماه یکهزار و سیصد و هشتاد و شش خورشیدی،مورد بازبینی و اصلاح واقع گشت.